Intro   Works   Installation   Writings   Press   Contact     Site by Grrr  
 





Kunstbeeld
Arjan Reinders

JILL MAGID - Reconstructie van een verdwijning

‘Libration Point’ heet de tentoonstelling van de Amerikaanse Jill Magid (1973) in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. Het is de wetenschappelijke term voor het gebied tussen planeten waar geen zwaartekracht heerst, waardoor satellieten er tot in lengte van dagen rondjes om hun eigen as kunnen draaien. Magid is in de ban geraakt van het verdwijnen, het vast zitten in het niets, en op wat voor manieren die afwezigheid gerepresenteerd kan worden. Dit heeft onder meer geleid tot een werk dat ervoor moet zorgen dat de as van haar lichaam na haar dood wordt omgesmolten tot een diamant. De ring is al klaar. Een jaar geleden maakte ze furore door zichzelf juist zo zichtbaar mogelijk te maken.

Magids installatie ‘Evidence Locker’ op de Biennale van Liverpool in 2004 gold als een must see en was het resultaat van een verleidelijk spel met het in die stad alomtegenwoordige cameratoezicht op straat, door middel van een zogeheten Closed Circuit Television (CCTV) systeem. Begin dat jaar verbleef Magid eenendertig dagen in Liverpool, zo lang als het door CCTV gefilmde materiaal normaalgesproken wordt opgeslagen, tenzij het gebruikt moet worden als bewijs van een misdrijf. Gedurende die tijd werd Magid, opvallend gekleed in een rode jas, gevolgd door de CCTV-camera’s en ontstond er een wonderlijke, intieme relatie tussen haar en ‘the Observer’. De installatie bestond uit verschillende onderdelen, naast video’s op basis van CCTV-beelden van een zich op verschillende manieren in het centrum ophoudende Magid, ook onder meer een dagboek geschreven in de vorm van een soort liefdesbrieven aan ‘the Observer’ en geluidsfragmenten van Citywatch-werknemers die ‘verdacht’ gedrag beschrijven.

Twee fraaie video’s uit deze ‘Evidence Locker’-installatie waren begin dit jaar te zien in De Appel in Amsterdam, in een groepstentoonstelling rond het thema 'surveillance', getiteld ‘On Patrol’. ‘Trust' toonde Magid terwijl ze met haar ogen dicht door een drukke voetgangersstraat wordt geloodst, door 'the Observer' die haar via een verstopt zendertje richtingaanwijzingen geeft. In de andere, kortere video 'Final Tour' was wederom de kunstenares in rode jas te zien, ditmaal bij iemand achterop de motor. Deze werd in stotterende beelden door de stad gevolgd, totdat hij buiten het bereik van de CCTV-camera’s kwam. Mede door de begeleidende vioolklanken (uit Jean-Luc Godards film 'Le Mépris') en de door avondrood warm gekleurde stadsgezichten, had deze rit de stad uit het karakter van een romantisch afscheid, van Liverpool, maar ook van de zo innig mee samengewerkte, doch anonieme 'Observer'. Verfrissend is dat Magid in plaats van de bewoners van Liverpool neer te zetten als slachtoffers van Big Brother, of op een andere voorspelbare manier te protesteren tegen de opdringerige controlesystemen, dit systeem gebruikt in wat al eens 'dandy-achtige performances' zijn genoemd, sterke staaltjes stadspoëzie. Magid wilde met 'Evidence Locker' inderdaad niet voor de zoveelste maal de vinger op de gevoelige plek leggen, vertelt ze in haar Amsterdamse atelier. "Het is nooit mijn bedoeling om een politiek of activistisch werk te maken, of om te zeggen dat een bepaald systeem goed is of slecht. Ik probeer een systeem te doorgronden zonder te oordelen, zodat ik de latent aanwezige of verstopte potenties ervan leer kennen, en deze dan zelf op een verhulde manier kan gebruiken." "In Liverpool fascineerde het me dat je, als je het hele CCTV-netwerk zou controleren, 242 cameramannen tot je beschikking hebt, iedere minuut van de dag. Terwijl ik door de stad liep en met ze samenwerkte, had ik steeds het gevoel alsof ik in een film speelde. Ik wilde uiteindelijk dat de cameramannen míjn film zouden maken. Dat was een interessant proces. Ik legde hen bijvoorbeeld ook uit hoe Godard filmde. In een van de video’s zit zodoende een scŹne waarin ik een enorme trap oploop, die naar de kathedraal leidt, die is gefilmd precies zoals de scène aan het einde van 'Le Mépris', waarin Brigitte Bardot de trap oploopt naar het huis dat over het water uitkijkt. De agenten achter de camera's raakten steeds enthousiaster en belden me op een gegeven moment zelfs met ideeën voor locaties voor nieuwe scènes."

Voordat Magid in 2001 op de Rijksakademie belandde, studeerde ze aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), waar ze zich met een soort intieme architectuur wilde bezighouden. Magid: "Maar daar zeiden ze: je hebt niet een paar miljoen dollar om werkelijk ergens een gebouw neer te zetten, dus bedenk een manier waarop je de ruimtes die je wilt bouwen, wél kan realiseren. Dat was het beste advies dat ze me gaven. Mijn ontwerpen werden hierdoor steeds kleiner, totdat ik ze kon dragen, aantrekken, of kon uitbeelden in een performance." Een voorbeeld hiervan is 'Kissmask' (1999), een tweepersoons nylon masker bestemd voor vrouwen, wier neus en mond door een verbindende koker omhuld worden, waardoor binnenin een verwarmde ruimte ontstaat. Door het harmonicamodel van de koker kunnen de twee gezichten naar elkaar toe bewegen voor een kus. Een ingenaaid microfoontje neemt de praat-, adem- en zoengeluiden op en een minicamera maakt zichtbaar wat er van binnen gebeurt. Het was Magids eerste 'surveillancecamera'.

Na wat geëxperimenteer met het apparaatje ontstond hierna 'Lobby 7', naar eigen zeggen haar belangrijkste werk op het MIT. In het geniep, 's nachts, sloot Magid een draadloze ontvanger aan op een televisiemonitor in de centrale hal van het MIT, die wordt gebruikt voor mededelingen aan studenten. Tegelijk controleerde ze het merk en type, en met behulp van een eigen afstandsbediening die ze dankzij een smoesje vanuit de Sony-fabriek kreeg toegestuurd, had Magid zodra zij de hal binnenliep controle over wat op de monitor werd uitgezonden. Voor het werk 'Lobby 7' bewoog ze, midden in de hal, de minicamera met haar hand onder haar kleren. De beelden van haar naakte lichaam waren live te zien op het scherm. "Een reactie op het kille, afstandelijke karakter van de hal," zegt Magid, "zoals mijn werk meestal ontstaat als reactie op de plek waar ik me bevind."

Magid: "Ik probeer systemen te leren kennen, tot in de kleinste details, zodat ik weet hoe ze werken en wat ze kunnen doen. Dán gebruik ik ze, of werk ik met ze samen, zodat ze me helpen om bepaalde dingen te bereiken. Zo'n 'systeem' kan van alles zijn, maar doorgaans is het iets buiten mijzelf, iets groters, dat ik niet kan aanraken of vasthouden. Ik ga dan op zoek naar een manier waarop ik me ertoe kan verhouden, waarop ik er een relatie mee kan aangaan. Mijn werk draait altijd om de verhouding van één persoon tot een systeem of stelsel dat veel groter is, en de vraag hoe die persoon daar deel vanuit kan maken. Where do you fit in?"
De ene keer gebeurt dat met complexere middelen dan andere. Zo werkt Magid geregeld ook met spiegels. In de video 'Traincatcher' (2003), die onlangs in Galerie Van Gelder werd getoond, 'vangt' ze als het ware een voorbij rijdende trein in de palm van haar hand, door middel van een stuk spiegel. In een andere video (‘Skypull’, 2002) sleept ze op soortgelijke wijze, met een langwerpig spiegeltje in haar hand, het Empire State Building in New York naar een andere kant van de stad. De performance 'Lobby 7' was het eerste werk waarvoor ze zonder toestemming een systeem binnendrong en tijdelijk overnam, een voorbode van het 'Evidence Locker'-project, waarbij ze voor het eerst een publiek systeem kaapte, of beter gezegd, haar liet kapen. "In Liverpool probeerde ik een permanente rol te spelen binnenin het CCTV-systeem van de stad. Hierna vroeg ik me af hoe je het omgekeerde zou kunnen bereiken: hoe documenteer je een verdwijning, of hoe registreer je een afwezigheid? Daartoe werd ik ook geïnspireerd door Antonioni's film ‘L’avventura’, waarin de vrouwelijke hoofdfiguur na vijftien minuten verdwijnt, maar de rest van de film wel het middelpunt blijft. De leegte die zij achterlaat wordt opgevuld met allerlei benaderingen en interpretaties van haar en hetgeen er gebeurd kan zijn. Van daaruit begon ik werken te maken over het reconstrueren van mijn fysieke aanwezigheid – in mijn afwezigheid.” 'Libration Point' in het Stedelijk Bureau Amsterdam toont een aantal van deze nieuwe werken. Zoals de spooky video 'Gambier Night', samengesteld uit het filmmateriaal van twee surveillancecamera's, die nachtelijke beelden laat zien van twee verschillende plekken in een stad, die op exact hetzelfde moment zijn opgenomen. Daarnaast liet Magid enkele nietsvermoedende forensisch tekenaars portretten van haar maken als afwezige, aan de hand van beschrijvingen van mensen die haar in de loop van haar leven en op allerhande niveau's hebben gekend.

Meest spectaculair is echter 'Auto Portrait Pending', een work in progress dat in het kader van de tentoonstelling ADAM van het heropende Smart Project Space, eerder gepresenteerd werd in de diamantfabriek Zazare Diamonds in Amsterdam. Daar toonde Magid een gouden ring met een uitsparing bestemd voor een diamant, een juweel dat in de toekomst – na haar dood – gecreĎerd moet worden van de as van haar eigen lichaam. Technisch gezien geen probleem, voor het kunstmatig creëren van een diamant is enkel koolstof nodig (wat uit menselijke resten onttrokken kan worden) en een bepaald soort drukhouder die een extreem hoge temperatuur aankan. In Amerika heeft het bedrijf LifeGem zich zelfs al op het gat in de markt gestort, onder het motto Love lives on. Magid staat bij hen onder contract. De eventuele koper van 'Auto Portrait Pending' laat op zijn beurt contractueel vastleggen dat hij de wens van de kunstenaar te zijner tijd zal inlossen. De ring mét diamant moet constant tentoongesteld worden, en in het volle licht zichtbaar zijn. Tot die tijd wordt het gepresenteerd in zijn 'wachtstadium' : een vitrine met lege ring tezamen met de contracten. Het zal me niet verbazen als het werk, zo heftig, aangrijpend en tegelijk prachtig, gemengde en mogelijk extreme reacties op zal roepen. En van Magid om te beginnen een ster zal maken.

'Libration Point' van Jill Magid is van 13 nov t/m 31 dec te zien in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, Rozenstraat 59, Amsterdam, di t/m zo 11-17. Zie ook: www.jillmagid.net

Jill Magid, Evidence Locker, TUE, Den Dolech 2, Eindhoven (Mon-Fri 11:00-18:00, Sun 14:00-17:00), until 2 December.

For more information see www.jillmagid.net